ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ:
BHUYANG STAZA
भुजंग प्रयात छंद ॥
ਤਬੈਕੋਪੀਯੰਕਾਂਗੜੇਸੰਕਟੋਚੰ॥
ਤਦੋਂ ਕਾਂਗੜੇ ਦਾ ਰਾਜਾ (ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ) ਕਟੋਚ ਕ੍ਰੋਧਵਾਨ ਹੋਇਆ।
तबै कोपीयं कांगड़ेसं कटोचं ॥
ਮੁਖੰਰਕਤਨੈਨੰਤਜੇਸਰਬਸੋਚੰ॥
(ਉਸ ਦਾ) ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ (ਉਸ ਨੇ) ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਛਡ ਦਿੱਤੀ।
Then the Raja of Kangra (Kirpal Chand Katoch) was filled with anger. His face and eyes became red with rage and he freed himself from all other thoughts.
मुखं रकत नैनं तजे सरब सोचं ॥
ਉਤੈਉਠੀਯੰਖਾਨਖੇਤੰਖਤੰਗੰ॥
ਉਧਰੋਂ (ਹੁਸੈਨੀ ਦੇ ਸਾਥੀ) ਪਠਾਣ ਮੈਦਾਨੇ-ਜੰਗ ਵਿਚ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ
उतै उठीयं खान खेतं खतंगं ॥
ਮਨੋਬਿਹਚਰੇਮਾਸਹੇਤੰਪਲੰਗੰ॥੨੬॥
ਮਾਨੋ ਮਾਸ ਲਈ ਚਿਤਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋਣ ॥੨੬॥
From another side, the Khans entered with arrows in their hands. It seemed that the leopards were roaming in search of flesh.26.
मनो बिहचरे मास हेतं पलंगं ॥२६॥
ਬਜੀਭੇਰਭੁੰਕਾਰਤੀਰੰਤੜਕੇ॥
ਭੇਰੀਆਂ ਭੂੰ ਭੂੰ ਕਰ ਕੇ ਵਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੀਰ ਤੜ ਤੜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
बजी भेर भुंकार तीरं तड़के ॥
ਮਿਲੇਹਥਿਬੰਥੰਕ੍ਰਿਪਾਣੰਕੜਕੇ॥
(ਕਈ ਸੂਰਮੇ) ਗੁੱਥਮ-ਗੁੱਥਾ ਹਨ (ਅਤੇ ਕਿਤੇ) ਤਲਵਾਰਾਂ ਕੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
The kettledrums, the arrows and swords in action create their particular sounds, the hands move towards the wounded waist.
मिले हथि बंथं क्रिपाणं कड़के ॥
ਬਜੇਜੰਗਨੀਸਾਣਕਥੇਕਥੀਰੰ॥
(ਕਿਤੇ) ਜੰਗ ਵਿਚ ਧੌਂਸੇ ਵਜਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਕਿਤੇ) ਢਾਢੀ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
बजे जंग नीसाण कथे कथीरं ॥
ਫਿਰੈਰੁੰਡਮੁਡੰਤਨੰਤਛਤੀਰੰ॥੨੭॥
(ਕਿਤੇ) ਧੜ ਅਤੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਛੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰੀਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ॥੨੭॥
The trumpets resound in the field and the minstrels sing their heroic ballads, the bodies are pierced by arrows and the headless trunks are moving in the field. 27
फिरै रुंड मुडं तनं तछ तीरं ॥२७॥
ਉਠੈਟੋਪਟੂਕੰਗੁਰਜੈਪ੍ਰਹਾਰੇ॥
(ਕਿਤੇ) ਟੋਪਾਂ ਉਤੇ ਗੁਰਜਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਟਕ-ਟਕ (ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਉਠਦੀ ਹੈ।
उठै टोप टूकं गुरजै प्रहारे ॥
ਰੁਲੇਲੁਥਜੁਥੰਗਿਰੇਬੀਰਮਾਰੇ॥
(ਕਿਤੇ) ਲੋਥਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਰੁਲਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਕਿਤੇ) ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧ-ਵੀਰ ਡਿਗੇ ਪਏ ਹਨ।
The blows of maces on helmets create knocking sounds, the bodies of killed warriors are rolling in dust.
रुले लुथ जुथं गिरे बीर मारे ॥
ਪਰੈਕਤੀਯੰਘਾਤਨਿਰਘਾਤਬੀਰੰ॥
(ਕਿਤੇ) ਪਤਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਵੀਰਾਂ (ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ਖਮ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ)।
The swords are inflicting wounds on the bodies of heroes
परै कतीयं घात निरघात बीरं ॥
ਫਿਰੈਰੁਡਮੁੰਡੰਤਨੰਤਨਤੀਰੰ॥੨੮॥
(ਕਿਤੇ) ਧੜ ਅਤੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪਛੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰੀਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ॥੨੮॥
The bodies pierced by arrows and headless trunks are moving in the field.28.
फिरै रुड मुंडं तनं तन तीरं ॥२८॥
ਬਹੀਬਾਹੁਆਘਾਤਨਿਰਘਾਤਬਾਣੰ॥
ਬਾਂਹਵਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਰ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ।
बही बाहु आघात निरघात बाणं ॥
ਉਠੇਨਦਨਾਦੰਕੜਕੇਕ੍ਰਿਪਾਣੰ॥
ਤਲਵਾਰਾਂ (ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ) ਕੜ ਕੜ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਨਾਦ ਉਠ ਰਹੇ ਹਨ।
The arms are engaged in continuously shooting arrows, the striking swords are creating grave clatrtering sounds.
उठे नद नादं कड़के क्रिपाणं ॥
ਛਕੇਛੋਭਛਤ੍ਰਤਜੈਬਾਣਰਾਜੀ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੂਰਮੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਛਡ ਰਹੇ ਹਨ।
The warriors, in great fury, are showering volleys of arrows
छके छोभ छत्र तजै बाण राजी ॥
ਬਹੇਜਾਹਿਖਾਲੀਫਿਰੈਛੂਛਤਾਜੀ॥੨੯॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਤੀਰ) ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ (ਸਵਾਰਾਂ ਤੋਂ) ਸਖਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ॥੨੯॥
Some arrows miss the targets and on account of some arrows, the horses are seen roaming without the riders.29.
बहे जाहि खाली फिरै छूछ ताजी ॥२९॥
ਜੁਟੇਆਪਮੈਬੀਰਬੀਰੰਜੁਝਾਰੇ॥
(ਕਿਤੇ) ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੂਰਮੇ ਗੁੱਥਮ ਗੁੱਥਾ ਹਨ,
जुटे आप मै बीर बीरं जुझारे ॥
ਮਨੋਗਜਜੁਟੈਦੰਤਾਰੇਦੰਤਾਰੇ॥
ਮਾਨੋ ਵਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਹੋਣ।
The brave warriors fighting with each other appear like the elephants with tusks fighting mutually,
मनो गज जुटै दंतारे दंतारे ॥
ਕਿਧੋਸਿੰਘਸੋਸਾਰਦੂਲੰਅਰੁਝੇ॥
(ਜਿਵੇਂ) ਸ਼ੇਰ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਭਿੜਦਾ ਹੋਵੇ,
किधो सिंघ सो सारदूलं अरुझे ॥
ਤਿਸੀਭਾਂਤਿਕਿਰਪਾਲਗੋਪਾਲਜੁਝੇ॥੩੦॥
ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਚੰਦ (ਆਪਸ ਵਿਚ) ਜੂਝ ਰਹੇ ਸਨ ॥੩੦॥
Or the tiger confronting the tiger. In a similar manner, Gopal Chand Guleria is fighting with Kirpal Chand (the ally of Hussaini).30.
तिसी भांति किरपाल गोपाल जुझे ॥३०॥
ਹਰੀਸਿੰਘਧਾਯੋਤਹਾਏਕਬੀਰੰ॥
ਤਦੋਂ (ਹੁਸੈਨੀ ਦਲ ਦਾ) ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਯੋਧਾ ਧਾਵਾ ਕਰ ਕੇ ਆਇਆ।
हरी सिंघ धायो तहा एक बीरं ॥
ਸਹੇਦੇਹਆਪੰਭਲੀਭਾਂਤਿਤੀਰੰ॥
(ਉਸ ਨੇ) ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ (ਬੌਛਾੜ) ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ।
Then another warrior Hari Singh rushed into the field he received many arrows in his body.
सहे देह आपं भली भांति तीरं ॥
ਮਹਾਕੋਪਕੈਬੀਰਬ੍ਰਿੰਦੰਸੰਘਾਰੇ॥
(ਉਸ ਨੇ) ਕ੍ਰੋਧ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ
महा कोप कै बीर ब्रिंदं संघारे ॥
ਬਡੋਜੁਧਕੈਦੇਵਲੋਕੰਪਧਾਰੇ॥੩੧॥
ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਕੜਾ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਸੁਅਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ ॥੩੧॥
In great rage, he killed many soldiers and after a great fight departed for the heavenly abode.31.
बडो जुध कै देव लोकं पधारे ॥३१॥
ਹਠਿਯੋਹਿਮਤੰਕਿੰਮਤੰਲੈਕ੍ਰਿਪਾਨੰ॥
(ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ) ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਕੜੀਅਲ ਯੋਧੇ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
हठियो हिमतं किंमतं लै क्रिपानं ॥
ਲਏਗੁਰਜਚਲੰਸੁਜਲਾਲਖਾਨੰ॥
(ਹੁਸੈਨੀ ਦੇ ਦਲ ਵਲੋਂ) ਜਲਾਲ ਖ਼ਾਨ ਗੁਰਜ ਲੈ ਕੇ ਚਲਿਆ।
The tenacious Himmat and Kimmat drew out their spears and Jalal Khan joined with a mace.
लए गुरज चलं सु जलाल खानं ॥
ਹਠੇਸੂਰਮਾਮਤਜੋਧਾਜੁਝਾਰੰ॥
ਉਹ ਜੁਝਾਰੂ ਯੋਧੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਮਸਤੇ ਹੋਏ ਖ਼ੂਬ ਲੜੇ।
हठे सूरमा मत जोधा जुझारं ॥
ਪਰੀਕੁਟਕੁਟੰਉਠੀਸਸਤ੍ਰਝਾਰੰ॥੩੨॥
(ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ) ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲਗੀਆਂ ॥੩੨॥
The determined warriors fought, seemingly intoxicated. There were blows after blows and the sparks fell, when the weapons struck each other.32.
परी कुट कुटं उठी ससत्र झारं ॥३२॥
GURBANI.WORLD